Chọn ngành nghề phù hợp như thế nào?

Những yếu tố ảnh hưởng đến chọn ngành học

5 Lý do khiến sinh viên chọn sai ngành

Cách chọn ngành nghề phù hợp

 

Chọn ngành nghề phụ hợp quyết định rất nhiều đến cuộc sống và tương lai thăng tiến của một con người, tuy nhiên, theo nghiên cứu có đến 60% sinh viên bỏ học vì chọn sai ngành. Sai lầm trong lựa chọn có thể gây ra những hệ lụy như: Thất nghiệp, không phát triển nghề nghiệp, lãng phí thời gian, công sức, tiền bạc.

NHỮNG YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CHỌN NGÀNH NGHỀ CỦA HỌC SINH, SINH VIÊN

Hiện nay, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định chọn ngành của sinh viên trong các lĩnh vực khác nhau, từ kinh tế đến kỹ thuật, công nghệ. Trong đó, nghiên cứu của Beyon và cộng sự cho rằng, có ba nhóm nhân tố ảnh hưởng là nhân tố bên trong (sở thích cá nhân đối với ngành nghề, sự hài lòng của cá nhân trong công việc), nhân tố bên ngoài (cơ hội việc làm, mức lương), nhóm tham khảo (cha mẹ, bạn bè, giáo viên v.v.). 

Borchert đã đưa ra ba nhóm nhân tố chính tác động đến quyết định chọn ngành là môi trường, cơ hội và tính cách cá nhân. Môi trường bao gồm sự tác động của gia đình, tình hình chính trị, xã hội và kinh tế. Cơ hội được hiểu là năng lực tài chính, mức thu nhập của gia đình để đảm bảo sinh viên có thể theo học ngành đó. Tính cách cá nhân là cách tư duy, thái độ và quan điểm cũng như hành vi của sinh viên để tạo ra động cơ trong quyết định chọn ngành. Theo nghiên cứu của Phượng Lê, Tạp chí Khoa học Đại học Huế (2021) về các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định chọn ngành nghề của học sinh Việt Nam, cho thấy có 5 nhân tố ảnh hưởng đến quyết định chọn ngành. Trong đó, sự phù hợp với đặc điểm cá nhân có tác động lớn nhất, sau đó lần lượt là: Cơ hội nghề nghiệp, danh tiếng của Trường, nhóm tham khảo, sự hấp dẫn từ chương trình học.

NHỮNG LÝ DO KHIẾN SINH VIÊN CHỌN SAI NGÀNH

Theo khảo sát của Trung tâm dự báo nhân lực (2019), tỷ lệ học sinh chọn sai ngành học chiếm khoảng 60%. Chỉ có 5% học sinh có hiểu biết về ngành chọn học; 20% có hiểu biết tương đối đầy đủ và 75% thiếu hiểu biết về nghề bản thân chọn học. Một khảo sát khác cũng cho kết quả, có đến 65,4% sinh viên năm thứ nhất tại một số trường đại học chưa hiểu hết về mục đích, ý nghĩa của ngành học mình lựa chọn; 50,8% không biết học xong ra làm việc gì và nơi nào tuyển dụng. Chính vì thế, có đến 75,6% sinh viên cho biết, họ ít thỏa mãn với sự lựa chọn của mình.

5 Lí do chọn sai ngành

  • Không có sáng kiến
  • Làm hài lòng cha mẹ
  • Bạn bè
  • Lập kế hoạch không tốt
  • Thông tin sai lệch

Trên thực tế, khảo sát về Khát vọng Thanh niên của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (2018) báo cáo rằng đối với 14% số người được hỏi, không phải sở thích của họ mà ảnh hưởng của gia đình và bạn bè mới là lý do chính để họ theo đuổi lĩnh vực nghiên cứu tương ứng của họ.

Ngoài ra, ít nhất 80% sinh viên đại học thay đổi chuyên ngành ít nhất một lần ở trường đại học sau khi nhận thấy lĩnh vực họ yêu thích (2021). Trong thời gian tuyển sinh đại học, học sinh THPT chọn ngành không phù hợp với mình vì thiếu chương trình hướng dẫn đầy đủ.

Một nghiên cứu được thực hiện vào năm 2015 bởi một tổ chức của Mỹ, gần 500.000 trong số 1,4 triệu sinh viên tin rằng họ đã chọn sai khóa học. Trong thời đại mà công nghệ và thông tin nằm trong tầm tay của mọi người, tại sao vẫn có học sinh đưa ra những quyết định sai lầm như vậy? Sau đây là một số lí do các bạn cần lưu ý:

  • Lí do thứ 5: Không có sáng kiến.

Vì vậy, giả sử ai đó hỏi bạn về điều gì đó đại loại như “Ai đã vô địch World Cup lần trước?”, thì rõ ràng bạn sẽ biết câu trả lời và bắt đầu lao vào một cuộc tranh luận gay cấn. Nhưng điều gì sẽ xảy ra nếu ai đó hỏi bạn những kỹ năng nào được yêu cầu nhiều nhất trên thị trường việc làm tính đến năm 2020? Bạn có biết không? Bạn có phiền kiểm tra không? Những sinh viên không có sáng kiến có xu hướng không nghiên cứu và cuối cùng chỉ tham gia bất kỳ khóa học nào và chỉ hối hận khi đã quá muộn.

  • Lí do thứ 4: Làm hài lòng cha mẹ

Học sinh sợ làm cha mẹ thất vọng nên tham gia khóa học không thích. Mặc dù cha mẹ là những người mà chúng ta kính trọng nhất trong cuộc sống và chúng ta thường muốn làm hài lòng họ và khiến họ hạnh phúc, nhưng đôi khi một học sinh lại đăng ký một khóa học để làm hài lòng họ. Có lẽ họ chỉ khuyến khích bạn theo đuổi nó, nhưng bạn vì sợ làm họ thất vọng nên đã làm theo, dù chúng ta tôn trọng lời khuyên của họ bao nhiêu thì việc đưa ra quyết định của riêng bạn cũng quan trọng không kém. Chúng tôi không nói rằng họ không quan tâm đến những gì họ muốn dành cho bạn, chúng tôi đang nói rằng hãy cân nhắc lời khuyên của họ, nhưng cuối cùng, đó là quyết định của BẠN.

  • Lí do thứ 3: Bạn bè.

Bạn có một nhóm bạn thân từ thời trung học và bạn thật đau lòng khi thấy hầu hết họ đều theo học một khóa học nào đó mà bạn không thích. Có thể bạn có bạn trai/bạn gái, người này sắp đăng ký vào một khóa học mà bạn không biết gì và không có hứng thú. Bạn sẽ làm gì? Cuối cùng, bạn tham gia khóa học đó vì bạn không muốn mất bạn bè.

Điều quan trọng cần nhớ là, một lần nữa, đó là quyết định của bạn và bạn cần chọn điều gì tốt nhất cho mình. Có lẽ bạn sẽ vẫn ở bên một số người bạn của mình, có thể bạn sẽ có thêm những người bạn mới. Nhưng điều quan trọng là bạn phải tự mình đưa ra quyết định để làm vỡ bong bóng mà bạn đang sống và hít thở bầu không khí trong lành, đôi khi khắc nghiệt của thế giới thực. Và như vậy, bạn sẽ gặp được nhiều bạn bè hơn nữa sau khi tan học!

  • Lí do thứ 2: Lập kế hoạch tồi.

Một số sinh viên thực hiện nghiên cứu sâu rộng về những gì cần thiết ngay bây giờ và lĩnh vực nào đang có nhu cầu. Mặc dù điều này là rất tốt nhưng một sai lầm chết người mà những học sinh này mắc phải là gì? Họ quên rằng họ sẽ phải mất 5 năm hoặc hơn để tốt nghiệp với tấm bằng trong chính lĩnh vực đó, và thường thì nhu cầu về công việc đó đã giảm dần và những người trong chính lĩnh vực đó có thể không được tuyển dụng. Điều quan trọng là phải tìm kiếm những công việc có nhu cầu trong 3-5 năm kể từ bây giờ khi xem xét nhu cầu việc làm và bắt đầu từ đó.

  • Lí do lớn nhất:  Thông tin sai lệch

Sinh viên cần cẩn thận khi tìm kiếm thông tin về khóa học của mình. Nguyên nhân chính khiến sinh viên chọn sai môn học? Đó là do thực tế là với thông tin dễ tiếp cận thì có rất nhiều thông tin không chính xác, và điều này dẫn đến một lượng lớn sinh viên đại học có thông tin sai lệch, những người không biết mình đang làm gì vì họ hoàn toàn dựa vào về thông tin họ đọc, trên một số trang web ít người biết đến.

Điều quan trọng cần lưu ý là một số thông tin có thể sai và một số thông tin tuy chính xác nhưng có thể đã lỗi thời. Hãy cẩn thận những gì bạn chọn.

Tóm lại, điều chủ yếu phụ thuộc vào chính sinh viên trong việc đảm bảo họ làm mọi thứ trong khả năng của mình và tận dụng mọi con đường theo ý mình để chọn khóa học phù hợp. Mặc dù có nhiều yếu tố đóng vai trò trong quyết định của học sinh, nhưng cuối cùng, nếu học sinh hối hận về quyết định của mình, họ sẽ không có ai để đổ lỗi ngoài chính họ. Tất cả những gì được yêu cầu từ bạn là làm việc chăm chỉ. Hãy nhớ rằng, sự chăm chỉ đánh bại tài năng khi tài năng không phát huy tác dụng.

Cách chọn ngành nghề phù hợp

  1. Hiểu bản thân

Điều quan trọng nhất khi chọn ngành đó chính là bạn phải hiểu mình muốn gì, thích gì, đam mê gì… Thực tế chứng minh rằng những người giàu có trên thế giới đều yêu thích công việc họ đang làm. Vì thế mà bạn cần xác định xem mình thực yêu thích nghề gì, tương lai muốn làm nghề gì… rồi từ đó chọn ngành đào tạo nghề đó. 

  1. Hiểu ngành

Tại Việt Nam, có vô vàn ngành nghề khác nhau dễ khiến bạn hoa mắt chóng mặt khi lựa chọn. Hãy xác định nghề yêu thích rồi tìm hiểu thật kỹ xem nghề đó cụ thể là gì, cơ hội nghề nghiệp ra sao, làm về lĩnh vực gì, mức lương, phẩm chất cần có, nhà tuyển dụng mong muốn gì ở nghề này… Chẳng hạn như ngành kế toán có thể làm chuyên viên phụ trách kế toán, kiểm toán, giao dịch ngân hàng, thuế, kiểm soát viên, thủ quỹ, tư vấn tài chính; Thanh tra kinh tế, nghiên cứu tài chính… 

  1. Chọn ngành nghề phù hơp với tính cách

Mỗi tính cách sẽ phù hơp với một số ngành nghề nhất định. Nếu chọn trái ngược với tính cách mình, không chắc bạn sẽ cảm thấy hứng thú và gắn bó với chúng lâu dài được. Chẳng hạn bạn là một người năng động, hoạt bát thì sẽ rất khó thích nghi với những nghề mang tính ổn định như Thông tin – Thư viện… 

Gợi ý một số công việc phù hợp với một số tính cách: 

  • Người thích sáng tạo:Ngành nghề phù hợp như Marketing, thiết kế, biên tập viên, nhiếp ảnh gia, biên kịch, đạo diễn, PR…
  • Người có đầu óc tổ chức:Ngành nghề phù hợp như Kế toán, Quản lý văn phòng, biên tập viên, hành chính, quản lý tài chính, quản lý nhà hàng – khách sạn…
  • Người hướng nội: Ngành nghề phù hợp như Nhân viên content, giáo viên, bảo quản văn thư, lập trình viên, Kế toán, họa sĩ, nhạc sĩ, biên dịch viên, thiết kế đồ họa….
  • Người thích chăm sóc: Ngành nghề phù hợp như Bác sĩ, Y tá, chuyên viên tư vấn, chuyên gia dinh dưỡng, tổ chức sự kiện, trợ lý, thư ký, quản lý văn phòng, nhân viên chăm sóc khách hàng… 
  • Người hướng ngoại: Ngành nghề phù hợp như Chuyên viên quan hệ công chúng, Sales, diễn viên, hướng dẫn viên du lịch, chuyên viên tổ chức sự kiện, Phóng viên, Y tá, Tiếp viên hàng không, chuyên gia nhân sự, luật sư, phiên dịch viên..
  1. Phân tích bối cảnh thị trường, dự đoán nhu cầu xã hội

        Thời điểm quyết định rất nhiều hay có thể nói là quyết định chính đến việc thành công khi thực hiện một công việc hay mục tiêu nào nó. Bởi vì cùng một thời điểm, nhưng nhu cầu xã hội, bối cảnh kinh tế chính trị khác nhau sẽ dẫn đến những nhu cầu thị trường và cơ hội kinh doanh khác nhau. Việc nhận thức được bối cảnh xã hội và nhu cầu thị trường, từ 3 đến 5 năm tiếp theo sẽ giúp bạn có một kế hoạch tốt hơn cho sự nghiệp của mình sau này. Rất nhiều người đã bỏ qua cơ hội hoặc không đoán trước được thị trường trong tương lai gần, nên hầu hết đều thất bại với những sự chuẩn bị sai lệch và mang tính chủ quan. Để có được nhiều góc nhìn đa chiều, và đầy đủ thông tin cho việc dự đoán, bạn cần nghiên cứu trên nhiều khia cạnh khác nhau, từ báo chí, gia đình, bạn bè, các nghiên cứu trong và ngoài nước, tình hình kinh tế chính trị trong và ngoài nước. Tuy có vẻ khó khăn, nhưng việc chọn ngành nghề, hay chọn công việc khởi nghiệp, cơ hội việc làm và thu nhập tăng trưởng sẽ dành cho những ai có đủ tư duy, đủ kiến thức và có tầm nhìn chuẩn xác nhất có thể để hạn chế các rủi ro xảy ra trong thực tế và tương lai, khi những gì bạn dự đoán càng gần với thực tế thì sự thành công của bạn sẽ càng cao.

Chúc bạn thành công với những lựa chọn của mình nhé!